Trang ChủBulgaria đang trở thành một điểm đến hấp dẫn cho lao động Việt Nam nhờ vào chính sách cởi mở và nhu cầu nhân lực lớn trong các ngành xây dựng, may mặc và chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là những mảng tối về tình trạng lao động tự ý phá vỡ hợp đồng để ra ngoài làm việc bất hợp pháp. Việc làm chui tại Bulgaria không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn đẩy người lao động vào những tình cảnh vô cùng bấp bênh.
Thực trạng lao động Việt Nam tại Bulgaria
Sự gia tăng nhu cầu lao động Trong những năm gần đây, Bulgaria đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng do xu hướng dịch chuyển nhân lực sang các nước Tây Âu. Để bù đắp khoảng trống này, Chính phủ Bulgaria đã ký kết nhiều hiệp định hợp tác lao động với các quốc gia ngoài EU, trong đó có Việt Nam. Các đơn hàng đi Bulgaria thường có chi phí thấp hơn so với Nhật Bản hay Hàn Quốc, thu hút nhiều lao động từ các vùng nông thôn.
Tình trạng bùng hợp đồng hiện nay Sau khi sang đến nơi, một bộ phận lao động vì muốn kiếm tiền nhanh hơn đã chọn cách “bùng” hợp đồng. Họ rời bỏ nhà máy, xí nghiệp nơi mình được cấp phép để đến làm việc tại các trang trại, công trường hoặc nhà hàng của người bản địa hoặc người Việt với mức lương thỏa thuận cao hơn. Tuy nhiên, đây là khởi đầu cho một chuỗi những rủi ro pháp lý và cá nhân mà họ không lường trước được.
Tại sao người lao động chọn làm chui?
Áp lực tài chính và nợ nần Đa số lao động đi xuất khẩu đều phải vay mượn một khoản tiền lớn để chi trả phí dịch vụ, vé máy bay và đào tạo. Khi sang Bulgaria, mức lương cơ bản (thường từ 600 – 900 Euro) có thể không đáp ứng được kỳ vọng trả nợ nhanh. Sự chênh lệch giữa lương chính thức và lương làm chui tại Bulgaria (có thể lên tới 1200 – 1500 Euro) trở thành thỏi nam châm thu hút họ.
Lời hứa hẹn từ môi giới bất chính Các đối tượng môi giới “đen” thường vẽ ra viễn cảnh màu hồng về việc làm thêm không giới hạn, cuộc sống tự do và khả năng trốn sang các nước giàu hơn như Đức, Pháp. Người lao động nhẹ dạ cả tin thường không biết rằng, khi rời bỏ vị trí hợp pháp, họ mất đi sự bảo hộ của pháp luật và trở thành đối tượng bị săn lùng bởi cảnh sát di trú.
| Chỉ tiêu so sánh | Lao động hợp pháp | Lao động làm chui |
|---|---|---|
| Giấy phép cư trú | Có (Thẻ tạm trú/Single Permit) | Không (Hết hạn hoặc bị hủy) |
| Bảo hiểm y tế | Được đóng đầy đủ | Tự chi trả (rất đắt đỏ) |
| Bảo vệ pháp luật | Được công đoàn bảo vệ | Không có quyền khiếu nại |
| Nguy cơ trục xuất | Thấp (trừ khi phạm tội) | Rất cao |
| Mức lương | Theo hợp đồng, ổn định | Cao nhưng không ổn định, dễ bị quỵt |
Hậu quả pháp lý khi làm chui tại Bulgaria
Vi phạm luật cư trú và lao động Tại Bulgaria, thẻ cư trú (Single Permit) của lao động nước ngoài luôn gắn liền với một chủ sử dụng lao động cụ thể. Khi bạn tự ý nghỉ việc, chủ sử dụng có nghĩa vụ thông báo cho Cơ quan Di trú và Cơ quan Lao động trong vòng 3 ngày làm việc. Ngay lập tức, giấy phép cư trú của bạn sẽ bị hủy bỏ. Lúc này, việc bạn tiếp tục ở lại và làm việc được coi là cư trú bất hợp pháp.
Nguy cơ bị trục xuất và cấm nhập cảnh Cảnh sát Bulgaria thường xuyên tổ chức các đợt truy quét lao động bất hợp pháp tại các khu chợ, công trường và nhà trọ. Nếu bị bắt khi đang làm chui tại Bulgaria, bạn sẽ bị đưa vào trung tâm lưu trú chờ trục xuất.
Quan trọng hơn, bạn sẽ bị ghi tên vào danh sách đen (Blacklist) của Hệ thống Thông tin Schengen (SIS). Điều này đồng nghĩa với việc bạn bị cấm nhập cảnh vào toàn bộ 29 quốc gia thuộc khối Schengen trong thời gian từ 5 đến 10 năm. Đây là cái giá rất đắt cho những ai có ý định làm việc lâu dài tại châu Âu.
Rủi ro về an sinh và đời sống
Không có bảo hiểm y tế Chi phí y tế tại châu Âu cực kỳ đắt đỏ. Một ca cấp cứu hoặc phẫu thuật đơn giản có thể tiêu tốn hàng ngàn Euro. Lao động làm chui không được đóng bảo hiểm, do đó khi ốm đau hoặc tai nạn lao động, họ thường không dám đi bệnh viện vì sợ bị phát hiện và không có tiền chi trả. Đã có nhiều trường hợp lao động tử vong thương tâm nơi xứ người chỉ vì không được cứu chữa kịp thời.
Bị chủ lao động quỵt lương, ngược đãi Vì biết người lao động đang làm việc bất hợp pháp, nhiều chủ sử dụng lao động xấu đã lợi dụng để ép lương, bắt làm việc quá sức hoặc thậm chí quỵt lương hoàn toàn. Người lao động trong tình cảnh này không thể báo cảnh sát hay khởi kiện vì chính họ cũng đang vi phạm pháp luật. Đây là một hình thức nô lệ thời hiện đại mà nhiều người vẫn đang nhắm mắt đưa chân vào.
Tác động của việc Bulgaria gia nhập Schengen
Hệ thống kiểm soát biên giới chặt chẽ Kể từ ngày 31/3/2024, Bulgaria đã chính thức gia nhập khối Schengen (một phần về đường hàng không và đường biển). Điều này có nghĩa là các tiêu chuẩn về an ninh và quản lý người nước ngoài đã được nâng cấp lên mức tiêu chuẩn chung của châu Âu. Việc kiểm tra danh tính tại các sân bay, bến cảng trở nên nghiêm ngặt hơn bao giờ hết.
Lệnh cấm toàn khối Schengen Trước đây, nếu bị trục xuất khỏi Bulgaria, bạn có thể vẫn còn cơ hội xin visa vào một nước EU khác. Nhưng hiện nay, khi đã nằm trong hệ thống SIS của Schengen, mọi thông tin vi phạm của bạn tại Bulgaria sẽ hiện lên trên màn hình của nhân viên lãnh sự tại bất kỳ quốc gia nào trong khối. Giấc mơ châu Âu của bạn sẽ hoàn toàn khép lại.
Quy trình chuyển đổi công việc hợp pháp
Thay vì chọn con đường làm chui tại Bulgaria, người lao động hoàn toàn có thể chuyển đổi công việc một cách minh bạch nếu cảm thấy môi trường hiện tại không phù hợp.
- Thỏa thuận chấm dứt hợp đồng: Bạn cần trao đổi với chủ sử dụng hiện tại để chấm dứt hợp đồng trong hòa bình.
- Tìm chủ mới: Chủ sử dụng lao động mới phải sẵn sàng bảo lãnh và làm thủ tục xin cấp phép lao động cho bạn.
- Nộp hồ sơ lên Cơ quan Lao động: Chủ mới sẽ nộp đơn lên Cơ quan Lao động (Employment Agency) để xin ý kiến chấp thuận.
- Cập nhật thẻ cư trú: Sau khi có giấy phép lao động mới, bạn cần đến Cơ quan Di trú để cập nhật thông tin trên thẻ Single Permit.
Lưu ý: Quá trình này yêu cầu bạn phải vẫn còn thời hạn cư trú hợp pháp. Do đó, tuyệt đối không được bỏ trốn trước khi hoàn tất thủ tục.
Lời khuyên từ chuyên gia di trú
Lựa chọn công ty phái cử uy tín Trước khi đi, hãy tìm hiểu kỹ về công ty môi giới tại Việt Nam. Những công ty uy tín sẽ có trách nhiệm hỗ trợ bạn trong suốt thời gian làm việc tại Bulgaria, kể cả khi có tranh chấp với chủ sử dụng. Đừng nghe theo những lời mời chào trên mạng xã hội từ các cá nhân không rõ lai lịch.
Xử lý khi gặp khó khăn tại nơi làm việc Nếu gặp tình trạng bị đối xử tệ bạc, nợ lương hoặc công việc không đúng như cam kết, hãy liên hệ ngay với: * Đại diện công ty phái cử tại Bulgaria. * Đại sứ quán Việt Nam tại Sofia (Bulgaria). * Các tổ chức bảo vệ quyền lao động tại địa phương.
Việc giữ cho mình một hồ sơ sạch (clean record) là tài sản quý giá nhất của người lao động tại nước ngoài. Đừng vì cái lợi trước mắt mà đánh đổi tương lai và sự an toàn của bản thân bằng việc làm chui tại Bulgaria.
Kết luận Làm việc tại nước ngoài là cơ hội để đổi đời, nhưng nó chỉ bền vững khi bạn tuân thủ pháp luật. Hậu quả của việc bùng hợp đồng làm chui tại Bulgaria là vô cùng nặng nề: từ mất quyền lợi an sinh, bị bóc lột sức lao động đến nguy cơ bị trục xuất và cấm nhập cảnh vĩnh viễn vào châu Âu. Hãy là người lao động thông thái, bảo vệ chính mình bằng con đường hợp pháp.
